Een traan voor Boye Bah

Boye Bah,
geboren op 12 juli 1993 in Kismayu, Somalië
gevlucht naar Nederland in de zomer van 2003
zelfmoord op 7 september 2005 in Smallingerland, Nederland
12 jaar oud

Aanleiding

In het najaar van 2006 kreeg ik van een groep beeldhouwers (zie ook: www.memento-gedenkbeelden.nl) die zich verenigd hebben in Memento het verzoek een boekje te schrijven over een bijzonder project waar zij mee bezig waren. In Sint Annaparochie waren een achttal asielzoekers begraven in zwarte aarde zonder bedekking of gedenksteen. Van hen was weinig meer bekend dan hun naam, hun geboortedatum, hun geboorteplaats, hun sterfdatum en hun sterfplek. Geen van de acht asielzoekers was ouder dan 34 jaar. Eén jongen was 12.

Zijn naam was Boye Bah en hij liet aan niemand zijn dagboeken achter. Hij was - zoals men dat noemt - een alleenstaande minderjarige asielzoeker, waarvan we er een paar jaar geleden nog 5000 hadden. Hij was hier alléén gekomen, zonder vader en moeder, zonder familie. Tien jaar oud. Hij was - wat men noemt - een economische vluchteling. Dat is overigens maar de vraag. In Kismayu voeren enige honderden "stammen" met elkaar oorlog, waarbij dagelijks dodelijke slachtoffers vallen. Misschien was Boye Bah gewoon op de vlucht voor zijn leven.

Hij hing zich op aan een verwarmingspijp op 75 centimeter hoogte. Dat betekent dat zijn nek niet brak, maar dat uiteindelijk verwurging hem - na ongetwijfeld een lange doodstrijd - om het leven bracht. De spullen die hij bezat zouden vernietigd worden, want er was geen familie die ze ooit zou komen ophalen. De arts die de overlijdensakte moest opmaken, wist zijn dagboeken te redden en nam ze mee naar huis. Hij laat ze aan vrijwel niemand lezen, want hij weet niet of dat zomaar mag. Hij weet zelfs niet of hij een strafbaar feit heeft begaan door ze mee te nemen.

Het stuk

Het toneelstuk "Een traan voor Boye Bah" gaat over een beeldhouwster Anna die een monument maakt voor de asielzoeker, omdat ze daartoe wordt uitgenodigd door de arts Gerrit die de overlijdensakte heeft opgemaakt. De arts kan er niet mee leven dat de jongen zonder enig gedenkteken in zwarte aarde zal worden begraven... aarde die binnen een paar jaar overwoekerd zal zijn, zodat niemand meer weet dat hij daar ligt.

Anna is in eerste instantie niet zo betrokken. Het is een opdracht, zoals ze er zoveel krijgt. Maar langzaam maar zeker merkt ze dat haar opdrachtgever - de arts - ten onder gaat aan zelfverwijten en geestelijke kwellingen. De dagboeken die hij zomaar heeft meegenomen lijken een eigen leven te gaan leiden in zijn huis en in zijn praktijk. De verhalen over Kismayu, maar ook over Nederland, de gestorven jongensdromen en kinderverlangens, de treurige gang naar een onontkoombare zelfmoord brengen hem op de grens van zenuwinstorting.

Hij draagt het geheim van de dagboeken met zich mee, uit angst dat hij vervolgd zal worden omdat hij ze heeft meegenomen. Hij is nooit politiek actief geweest en hij durft de confrontatie niet aan... terwijl de dagboeken hem dwingen eindelijk uitspraken te doen over de mensonterende situatie van juist deze piepjonge asielzoekers. Anna, de beeldhouwer, zal uiteindelijk zijn gids worden om zich uit te spreken.

De tekst

Het stuk is een raamvertelling waarbinnen dagboekfragmenten en brieven van asielzoekers een plek vinden. In samenwerking met VluchtelingenWerk Nederland wordt gepoogd de asielzoekers - en zeker die die in grote geestelijke nood verkeren - een stem te geven. Tegelijkertijd probeert de voorstelling ook uiting te geven aan de houding van Nederlanders ten opzichte van dit probleem. Hun betrokkenheid of hun afkeer staat daarin centraal, ongeacht de politieke posities die ze innemen.

Toetssteen probeert al jaren voorstellingen te maken die maatschappelijk relevant zijn en die thema's aankaarten die midden in onze actualiteit staan of onze geschiedenis voor een groot deel bepalen. Voor "Een traan voor Boye Bah" gaat Toetssteen de samenwerking aan met het theaterinitiatief rZpkt dat eerder dit seizoen opviel met "Liefde is kouder dan de dood" (over loverboy-praktijken) en "Daggoedays" (over vooroordelen en woede).

spel:	Gerda van Roshum, Paul Adama, Roos Schlikker, Esther Werneke, Boudewijn van Hulzen, Aike Rots, Carolien van den Steen van Ommeren en Peter Paul Ekker
tekst:	Dick van den Heuvel
regie:	Janwillem Slort | Dick van den Heuvel
muziek:	Fons Merkies
vormgeving:	MaartenJan Hoekstra
lichtontwerp:	Maarten Verheggen, Suze Thomasz en Gerben Breur
publiciteit:	Roos Schlikker
produktie:	Roel Steinvoorte en Gerben Breur
kleding:	Josje Timmers en Sally Dyer
fotografie:	Ron Tode
scènefotografie:	Boy Hazes
met dank aan:	Aan de Amstel Producties BV, Ronald Vogel, Moodfactory

speelpediode: 30 maart 2007 t/m 14 december 2007

Foto's: Boy Hazes