ONZE INEKE VEENHOVEN
28 januari 1934 – 5 mei 2022
ger beukenkamp

Ineke en ik hebben elkaar ontmoet bij de productie De Spaanse
Brabander die onder regie van Ben Aerden werd gespeeld in het
openluchttheater van Tuindorp Oostzaan. Meer dan een ontmoeting
was het ook niet, want Ineke vond mij een onvolwassen schaap en ik
bekeek haar als een onbereikbare, ijdele actrice die meer in zichzelf
geïnteresseerd was dan in de voorstelling.


Toen schreef ik de rommelige voorstelling Geruisloos Braken,
waarin Ineke een uiterst geraffineerde dievegge speelde. Ik wist niet
wat ik zag! Weg was alle gekunsteldheid, Ineke maakte zich
ondergeschikt aan de rol. Alles viel op z’n plaats, zonder enige nadruk
of pose was het geloofwaardig en zeer komisch wat ze deed. Ik heb
later nooit meer zo’n mooie persoonlijke transformatie bij een acteur
gezien.


Daarna volgde veel rollen bij Toetssteen en zeker niet alleen
maar rollen die haar, zoals dat heet, op het lijf geschreven waren.
Ineke’s bereik was groot, dat ging van Zeerover Jenny tot lesbische
caissière en van glimworm tot koningin Beatrix, hoewel die twee
laatste karakters ook veel gemeen hadden.
Onze vriendschap is langzaamaan gegroeid. Het hoefde ook niet snel
te gaan want in de ruim vijftig jaar dat we samen bij Toetsteen zaten
konden we elkaar toch niet ontlopen.
En zoals dat gaat in vriendschappen, er ontwikkelen zich vanzelf
regels en omgangsvormen. Zomaar een kopje thee of koffie dat deden
we niet. Wel hielden wij elkaar -elke maandagmorgen om 9.00- op de
hoogte van onze privéomstandigheden, maar alleen op hoofdlijnen,
details bespaarden we elkaar. Toch wist ik al die jaren hoe het ging
met Jack, met Ton, met Wendy, haar broers, de honden Fip en Tobias.


Ineke leerde me de kracht en techniek van het understatement. Ze
speelt sowieso nooit op honderd procent inleving, niet op de totale
emotie, maar door onder alle tekst een niet uitgesproken bijbedoeling
te suggereren werd alles wat ze zei interessant. Heftige teksten met
distantie te spelen, dat is goed acteren. Maar dan moet je wel heel
goed kunnen timen. En juist dat aspect timing is nauwelijks aan te
leren, dat zit in je bloed of het zit er niet. Vaak meer onbewust dan
opzettelijk leek Ineke de techniek van het tegenhouden en van
‘plaatsen’ perfect te beheersen. Daarom luisterde je altijd naar haar.
Ze hield deze kennis en haar ervaring niet voor zichzelf en was
nooit te beroerd om anderen te helpen met lastige zinnen of
ongemakkelijke momenten. Regelmatig nam ze iemand apart om een
zin of een scene door te nemen. Ook op die manier heeft ze veel
vrienden gemaakt, trouwe vrienden. En trouw was ze zelf ook.

Dat Ineke gewoon een formidabel actrice was, dat zagen ze bij de
televisie ook. Ze heeft daar in veel series gespeeld. Juist haar
analytische manier van spelen doet het goed op tv en in film.
Ik kan niet zeggen dat ik alleen voor Ineke schreef, maar als zij niet in
m’n hoofd af en toe meeluisterde en alvast een paar regels ínfluisterde
dan was schrijven toch wat saai. Het is te veel om alles op te noemen
en dus volsta ik met een paar opvallende rollen.


EENMAAL GESLAGEN, NOOIT MEER BEWOGEN, zowel de
toneelversie als de speelfilm. Voor die laatste rol auditeerden zowat
alle beroemde Nederlandse actrices. Ien werd door Gerard Verhage
gekozen. Zoals Ineke in die film een hond door de ruit van de salon
slingert en hoe ze haar zoon met een zojuist gekochte verse vis om de
oren slaat … onnavolgbaar.


MAMA WILDERS. Een rol die wat meer gevoel en sentiment
verlangde. Ien kweekte begrip zowel voor mama Wilders zelf als voor
haar zoon die nu eenmaal politicus was geworden.
GINA&OMAR, was een lunchpauze voorstelling in Bellevue. Toch
wel een van de moeilijkste maar ook mooiste rollen. Advocate Gina
komt in contact met de jongeman Omar en laat live op toneel haar
mond dichtnaaien.


GODS PALINGBOER, waarin ze Mientje, de vrouw van Lou de
Palingboer speelde. Heerlijk kaal, bloedgevaarlijk en toch brood-
nuchter was Ineke te midden van religieuze waanzin in Muiderberg.


EMMILY, OF HET GEHEIM VAN HUIS TEN BOSCH. Alweer een
doorbraak voor Ien. Arme Beatrix die probeert het liefje van Willem
Alexander, ‘een permanent ontploffende bom’ het paleis uit te
werken.


LANDGENOTEN. Beatrix die eindelijk eens haar eigen troonrede
schreef en het publiek daarbij ook rechtstreeks toesprak. Ineke maakte
van republikeinen in de zaal applaudisserende monarchisten.
MARY. De rol van actrice Mary Dresselhuys werd de meest
geroemde rol van Ineke. Dat was niet eens zo opvallend, want hun
beider talent, humor en vakmanschap was vergelijkbaar. Een feest van
een voorstelling, voor iedereen.


DE KINDEREN SMIT was één van Iens laatste grote rollen: een
onuitstaanbaar verstokte feministe, die toch altijd gelijk had.
Er waren ook wat zwakkere momenten. Soms vroeg ik haar hoe het
ook alweer zat met haar zangkwaliteit. Dan vertelde Ineke gierend van
de lach hoe componist en dirigent Ruud Bos in de orkestbak van angst
achteruit deinsde als Ien in de productie GROTE JONGENS opkwam
met de bedoeling om iets te zingen. Daar, en om heel veel andere
zaken hebben we vreselijk gelachen.


Toetssteen heeft veel aan Ineke te danken, heel veel.
En nu? Mooier dan zoon Jack Veenhoven het schreef gaat niet:
In alle rust en overtuiging is Ineke op tournee gegaan.